Prof. dr. ir. Hans Mommaas: De staat van de leefomgeving

Hans Mommaas

Hans Mommaas

Hans Mommaas is de directeur van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en parttime Hoogleraar Regional Sustainability Governance aan het Tilburg Institute for Law and Regional Governance (TiREG) van Tilburg University. Tijdens de Staat van Nederland presenteerde Mommaas de vier grote opgaves voor de leefomgeving, hoe zij worden gefaciliteerd en op welke wijze de PBL deze opgaves in een proces zet.

Opgave 1: Klimaat en energietransitie

Op 22 april 2016 tekende de Nederlandse overheid het Parijs Akkoord dat in 2020 zal aflopen. Dit beleidsmodel is een maatschappelijke samenwerking tussen verschillende partijen (van grote multinationals en NGO’s tot regionale & landelijke overheden) dat iedereen in Nederland verbind met de mondiale klimaat- en energietransitieopgave. Als overheid kan je problemen zoals klimaatverandering en duurzame energie niet alleen aanpakken- die moet je hanteren in een maatschappelijke agenda.

Mommaas duidt aan dat hoewel broeikasgasemissies in ons land langzaam aan het verminderen zijn, luchtvervuiling opnieuw zal toenemen als er geen nieuw verdrag wordt opgesteld. “De doelen moeten om de zoveel jaar aangescherpt worden”, zegt Mommaas. Dit zal de komende jaren de grote uitdaging zijn voor de Europese en internationale gemeenschap.

Opgave 2: Voedsel, landbouw en natuur transitie

Maar liefst 65% van Nederlandse grond is gebruikt voor landbouw. “Landbouw vertaalt natuur naar voedsel”, legt Mommaas uit. Alles wat met voedsel en natuur te maken heeft moet men daarom zien in relatie tot de landbouw. Er zijn veel partijen uit verschillende sectoren betrokken bij de beleidsopgave op dit terrein – vaak met tegenstrijdige belangen. Daardoor is de agenda momenteel niet goed hanteerbaar en pleit het PBL om een multilevel en multisectorieel beleidsmodel toe te passen in deze transitie.

Opgave 3: Vergroening en de circulaire economie

De circulaire economie betreft het hergebruik van grondstoffen in ons land. De PBL ziet deze nieuwe sector als het antwoord op de vraag: “Hoe kan afval-recycling vertaald worden naar een kenniseconomie die bijdraagt aan de samenleving?” Hiertoe heeft de overheid vijf transitie teams samengesteld die kijken wat er moet gebeuren aan recycling in elke productieketen (bouwstoffen, kunststoffen, consumentengoederen etc.). Alhoewel het beleidskader nog ontwikkeld wordt, gaat het goed met de circulaire economie in Nederland en behoren we tot de top in afvalverwerking.

Opgave 4: Sterke stedelijke regio’s

Steeds meer mensen en vooral jongeren trekken naar de grote steden, want daar zit de kennis. Topsectorenbeleid zet in op de economische en technologische top zonder rekening te houden met de ruimtelijke situering. Dit versterkt ongelijkheidskloof tussen regio’s. “Regio’s gaan in toenemende maten verschillen – niet alleen op het gebied van arbeidsmarkt, onderwijs en demografie – maar ook op dossiers van verstedelijking, energietransitie en natuurontwikkeling”, stelt Mommaas.