Heikelien Verrijn Stuart

Nieuw vrijhandelsverdrag: TTIP en Nederland

De onderhandelingen voor het Trans-Atlantisch Vrijhandels- en Investeringsverdrag, TTIP (Transatlantic Trade and Investment Partnership), een handelsverdrag tussen de EU en de VS, speelden zich vanaf 2013 achter gesloten deuren af. Afgelopen jaar drongen de verregaande consequenties van het verdrag door tot de media en ontstond er alsnog een politieke discussie, waardoor de EU nu transparantie probeert te geven. ‘Transparantie’ die maar een tipje van de sluier oplicht. De gevolgen van TTIP zijn niet te overzien. Mr. Heikelien Verrijn Stuart, lid van de Adviesraad Internationale Vraagstukken, geeft aan dat TTIP een complex onderwerp is dat haast onmogelijk in een uur valt samen te vatten. Het belang van kennis over dit onderwerp vindt zij echter zo groot dat ze toch een poging doet.

bIMG_168246% van het BNP wereldwijd zal onder TTIP vallen. Het ideaal achter TTIP is dat van de vrije markt. Verrijn Stuart schetst een groot spanningsveld tussen commerciële belangen en het algemeen belang, belangen van het individu en de nationale staat. De grote multinationals hebben veel macht in de wereld, meer nog dan staten. In deze onderhandelingen is goed te zien hoe dit in zijn werk gaat.

Want wie zitten er aan de onderhandeltafel? De EU-lidstaten, problematisch hieraan is de interne ongelijkheid en verschillende omstandigheden binnen de EU-lidstaten, en de VS. Verder werd duidelijk in uitgelekte EU-commissie documenten dat grote industriëlen ook aanschuiven bij de onderhandelingen.

De VS en de EU hebben dit vrijhandelsverdrag nodig om hun positie op de wereldmarkt te kunnen handhaven, ze willen toegang tot elkaars markt. Onze verworven rechten, zoals checks and balances die de democratische rechtsstaat garandeert, worden echter ondergeschikt aan TTIP, waarin het investeerderbelang wordt vooropgesteld. Het meest problematische aspect van TTIP is volgens Verrijn Stuart hoe het recht te reguleren. Als bedrijven en staten een conflict hebben wordt er recht gesproken middels het arbitragerecht. Kenmerk van arbitragerecht is dat partijen zelf de rechters kiezen. Commerciële bedrijven hebben echter veel meer middelen ter beschikking dan staten om arbitragerechtszaken te voeren. Staten delven mede hierdoor vaak het onderspit. Bovendien wordt er door hedge funds gespeculeerd op de uitkomst van geschillen die onder arbitrage recht vallen.

Een oplossing om rechtszaken tussen staten en bedrijven eerlijker te laten verlopen zou volgens Verrijn Stuart de oprichting van een speciaal hof kunnen zijn. Dit is echter een lange weg.

bIMG_1689Een ander groot probleem van TTIP is het garanderen van de kwaliteit en veiligheid van producten. Er zijn grote cultuurverschillen tussen de EU en de VS (nog los van de interne verschillen binnen de EU). De gekozen plofkip in het VPRO-programma Zondag met Lubach was daarom een goede vondst om dit probleem te verduidelijken: er is geen wetenschappelijke consensus over het gebruik van hormonen; de VS zijn bang voor bacteriën en de EU is bang voor chemicaliën, hoe lossen we dit op?

Verder is er nog steeds veel onduidelijkheid omtrent TTIP: op welk niveau gaan staten/de EU de verdragen en uitzonderingen hierop omschrijven, op welk niveau wordt de implementatiewetgeving gemaakt en uitgevoerd?

Het loepzuiver uitschrijven van uitzonderingen en regels in het verdrag zou het algemeen belang en belangen van staten kunnen beschermen. Verrijn Stuart eindigt haar betoog met de waarschuwing dat wij ons allen zorgen zouden moeten maken om de onduidelijkheid en het gebrek aan transparantie rondom de TTIP onderhandelingen. Zeker gezien het feit dat de afronding van het verdrag eind 2015 gepland staat.

 

De presentatie van Heikelien Verrijn Stuart was zonder PowerPoint.

 

Door: Mara Jong