Kim Putters

De troonrede getoetst: over tweedeling en vertrouwen in Nederland

Prof. dr. Kim Putters, directeur van het Cultureel Planbureau richt zich in zijn lezing op het DNA van het vertrouwen in Nederland. De nationale trots staat onder druk. Nederland is voor veel mensen: de verzorgingsstaat, vrijheid van meningsuiting, grote krachtige internationale ondernemingen. Al die kenmerkende Hollandse fenomenen staan onder druk. Het vertrouwen in de media blijkt nog opvallend hoog. Zestig procent van de Nederlanders vertrouwt de media. Het vertrouwen in regering en de Tweede Kamer ligt een stuk lager (zie slides).

Ongelijkheid in de samenleving

Om wantrouwen en onvrede in de Nederlandse samenleving te meten kijkt het sociaal planbureau ook naar ongelijkheid in Nederland. Volgens Putters gaat dit debat normaliter te veel alleen over vermogen en inkomen. Hij houdt een pleidooi voor meer aandacht voor naar andere vormen van kapitaal, zoals sociaal kapitaal, cultureel kapitaal en gezondheid.

Putters verdeelt de samenleving in 6 groepen. (zie de bijgesloten slides). Er is een toplaag van mensen die van alle van kapitaal veel hebben en die is oververtegenwoordigd in de besliselite, en daarnaast is er een topgroep van jonge kansrijken. Dit kwart van de bevolking is positief over de toekomst, de globalisering, Europa en migratie.

De werkende middenklasse van tweeverdieners met kinderen, een hypotheek, ouders die moeten worden verzorgd; en groep dus die veel ballen omhoog moet houden, heeft het meest last van het na-ijleffecten van de economische crisis. Zij maakt zich zorgen om het behoud van baan en toekomst van de zorg, en vraagt zich af of al die ballen in de toekomst nog omhoog te houden blijven. Dat groeiend wantrouwen is gebaseerd op vrees. Dit speelt ook bij de ‘comfortabel gepensioneerden’ die het moeilijk vindt om aangehaakt te blijven in een snel complexer wordende en digitaliserende en decentraliserende samenleving..

Niet alleen onzeker, maar ook boos is bijna een 30 procent van de samenleving: mensen die een onzekere baan hebben – veel zzp’ers – en de groep die helemaal achterblijft, namelijk bijstandsgerechtigden en migranten die proberen te integreren en mee te doen maar dreigen af te haken. Deze groepen ontberen niet alleen economisch, maar vaak ook sociaal, cultureel en gezondheidskapitaal. Hieronder bevinden zich veel PVV en SP-stemmers. Interessant is volgens Putters dat veel beleid juist voor deze groep wordt gemaakt, terwijl beleid juist deze groep het minst bereikt. Hoewel we niet kunnen spreken van polarisatie in de samenleving, zoals in de VS, zien we dus wel een duidelijke tweedeling die sterker wordt. Ook de kloof tussen hoger- en lager opgeleiden is iets om in de gaten te houden. Lager opgeleiden hebben vaker last van werkloosheid, bijna geen toegang tot omscholing als dat nodig is en minder toegang tot zorg. Dit alles voedt het wij-zij-gevoel.

Boodschappen voor de media

Putters wil de media drie aandachtspunten meegeven. Hij maakt zich ten eerste zorgen over de etnisch verdeelde samenleving. Instituties falen, volgens hem, bij een oplossing vinden voor de migratiestroom richting Nederland. Hij vraagt zich af of het huidige integratiebeleid zulke grote groepen asielzoekers wel aankan. Ten tweede maakt hij zich zorgen over het wantrouwen en de tweedeling in de samenleving. Als derde wil hij de aandacht vestigen op de welvarende, maar (on)gelukkige samenleving. We moeten meer onderzoek doen naar zaken die niet gelijk in cijfers te meten zijn, zoals discriminatie op de arbeidsmarkt.

Ranking meest urgente maatschappelijke kwesties

Op basis van onderzoek en enquêtes komt het sociaal cultureel planbureau tot een ranking van meest nijpende maatschappelijke kwesties. Die en nog veel meer interessante sheets vindt u in deze PowerPoint presentatie die Putters tijdens de Staat van Nederland presenteerde.

 

Door: Femke Awater