Slotlezing door Alex Brenninkmeijer – De sociale staat van Nederland: blijven we een fatsoenlijk land?

IMG_0047Het grootste gebrek van de huidige democratie is het niet goed functioneren van de media, zo begint Alex Brenninkmeijer de concluderende lezing van het kennissymposium De Staat van Nederland. De werkelijkheid is te complex en te groot om in media te vangen. Klimaatverandering, de economie, nieuwe virussen, bacteriën en risico’s voor gezondheid, privacy en demografische ontwikkelingen zijn onderwerpen die niet zomaar te bevatten zijn, zeker niet in hun onderlinge samenhang. Bovendien zijn er nu eenmaal autonome ontwikkelingen die wel van invloed zijn op ons leven, maar waar we zelf nauwelijks invloed op kunnen uitoefenen.

De media reduceren de complexe wereld tot begrijpbare stukjes informatie – verhalen met een kop en een staart – die geen recht doen aan het hele probleem. Daaronder valt ook de normalisatie van de werkelijkheid – de verwachting dat dingen normaal verlopen en niet afwijkend zijn. Maar de geschiedenis toont juist dat dingen helemaal niet normaal lopen, en juist afwijken. De belangrijkste motor van progressie is het proces van trial and error. Het angstbeeld dat tegenwoordig overheerst – we mogen geen fouten maken – is daarom volledig onterecht en misplaatst. En de media straffen afwijkingen – niet normaliteiten – af. Ze vergroten deze uit als fouten die niet hadden moeten worden gemaakt.

Hoe kunnen we vooruitgang boeken? Eerst beter leren begrijpen wat mensen drijft. Volgens Brenninkmeijer deugen mensen, en doen ze dingen uit liefde of omdat ze het leuk vinden. Vervolgens moeten we accepteren dat we in Nederland niet alles zelf kunnen oplossen, maar het samen met andere (Europese) landen zullen moeten doen. En ten slotte dient er meer tegenspraak te komen in de samenleving. Niet alleen kritische geluiden en controle door de media, maar door elke burger.

De media zelf concentreren zich op de verkeerde zaken, aldus Brenninkmeijer. Globale problemen en regionale problemen zijn het meest van invloed op ons leven. Wat er op nationaal gebied wordt besloten – in Den Haag dus – doet er het minst toe. En daar is nou juist het meeste aandacht voor.

De opkomst van digitale en sociale media biedt hoop. Die kunnen zonder beperkingen van tijd en ruimte grote globale problemen aankaarten en hebben tegelijkertijd oog voor de kleine ontwikkelingen op regionaal vlak. Sociale media zijn nog ongenuanceerd, maar ook de huidige grote mediatitels zijn ooit voortgekomen uit de verspreiding van vrij ongenuanceerde pamfletten. Wat niet is, kan dus nog komen.

Sam de Voogt

 

Klik hier voor meer informatie over Alex Brenninkmeijer.